HET VERLEDEN

Deze geklasseerde Meetjeslandse hoeve staat bekend als een prachtig voorbeeld van een westelijk-Vlaamse langgevelhoeve. De woonvertrekken palen, gescheiden door een vaste muur, aan de stallen, opslagplaatsen en schuur, zoals dit grondplan duidelijk laat zien (ill. uit TRÉFOIS, Ontwikkelingsgeschiedenis van onze landelijke architectuur, 1978). Men heeft toegang tot de verschillende delen via een deur of poort in de voorgevel. Over het geheel ligt een langgerekt zadeldak.

Een aantal elementen in de goedbewaarde woonkamer zijn het vermelden waard.

Er is een grote open haard en een oude eiken trap die naar de opkamer of voute boven de kelder leidt. Merkwaardig is een ingewerkt broodkastje en vooral het kapelletje met wassen beeldje dat Onze-Lieve-Vrouw van Zeven Smarten voorstelt en waarvan men aanneemt dat het zo’n 350 jaar oud is.

Bij de hoeve hoorde een apart gelegen wagenberg waar de karren en het overige landbouwmateriaal werden opgeborgen. Hierbij een enige foto van deze wagenberg met strooien dak, genomen vóór 1940 (ill. uit TRÉFOIS, De bouw der boerenhoven, 1941).

Op de kaart van Viglius uit 1576 (R.A. Gent, Kaarten en Plans, nr 421), waar zowel de oude als de nieuwe dorpskern op voorkomen, maken de getekende gebouwen rechts van wat nu Vroonstalledries is, deel uit van het domein van het omwalde vroonhof. Het tweede en derde huisje bezuiden het Vroonhof zijn gebouwd waar nu de hoeve Lootens staat, maar zijn niet de hoeve van nu.

Er wordt algemeen aangenomen dat de huidige hoeve opgetrokken werd rond 1686, hetzelfde jaar als de bouw van de Sint-Catharinakerk op de Kerkdries, nu Vroonstalledries.

Volgens de overlevering zou de hoeve reeds in de eerste helft van de 17de eeuw zijn gebouwd. Bij monde van haar laatste pachters Petrus en zus Leonie Van Renterghem werd deze reeds 300 jaar uitgebaat door hun familie toen Jules Lootens in 1922 de pacht overnam.

Rond 1860 vermeldt Popp in de legger bij zijn kadasterkaart van Wondelgem, onder sectie C, nummers 43 (boomgaard), 44 (huis), 45 (tuin), Julia-Maria-Coleta-Ghislena Borluut uit Gent als eigenares van de hoeve. Hier vinden we het aanknopingspunt met de huidige eigenaars van de hoeve, de familie d’Ursel. Volgens het pachtboekje van Jules Lootens was baron Henri de Kerchove d’Exaerde de eigenaar van de hoeve. Zijn dochter barones Monique de Kerchove d’Exaerde Borluut huwde met Ferdinand, graaf d’Ursel, zoals te zien op dit overlijdensberichtje.

Vanaf oktober 1922, doch effectief pas vanaf april 1923 kwam de familie Lootens naar de hoeve op Wondelgem. Op onderstaande foto uit 1921 zien we het gezin van Jules en Julie Lootens – Sulle met hun zes kinderen, Octaaf zit op het stoeltje.

Het pachtboekje van Jules is bewaard gebleven. Het begint op kerstavond 1923; jaarlijks tekende baron Henri de Kerchove d’Exaerde de kwijting voor de pacht tot in 1947. Jules betaalde aanvankelijk al een serieuze som van 1785 frank. Hieronder de laatste bladzijde uit het pachtboekje van Jules.

Tot aan hun dood bleven Jules († 17 februari 1958) en Julie († 9 juni 1956) op de hoeve wonen. Ondertussen was Octaaf gehuwd met Maria Desmet op 27 april 1948 en nam Octaaf de hoeve over. Tot in de jaren tachtig zullen zij samen het landbouwbedrijf verder zetten.

In 1978 zette Octaaf een punt achter zijn actieve loopbaan. Van rust kwam niet veel in huis en zeven jaar later, in 1985, kwam er toch een definitief einde toen de laatste koe de stal verliet. Tot aan hun dood bleven Octaaf (2010) en Maria (2004) de hoeve bezielen. Ze hadden oog voor het verleden : hun Leuvense stoof brandt nog elke winter in het heemkundig museum Vroonstalle.

Ze hadden een hart voor hun dorp : het jaarlijkse treffen van huidige Wondelgemnaars met uitgeweken dorpsgenoten tijdens de succesvolle Drieskesfeesten op hun boerenhof tussen de fruitbomen. Octaaf en Maria genoten van al dat volk en de velen die met hen een praatje kwamen doen.

Ze hadden vooral ook oog voor de toekomst : door hun schouders te zetten onder de VZW Hoeve Lootens om de geschiedenis en het verleden van de hoeve te vrijwaren en om deze een toekomst te geven als ontmoetingsruimte voor mensen.

ARCHIEF

Privé archief van de familie Lootens.

Archief van de Heemkundige en Historische Kring Wondelgem.

Rijksarchief Gent, kaarten en Plans, nr 421.

Bibliografie

HERREMAN (B.), Relaas van een aantal gesprekken met Octaaf Lootens, in :

Jaarboek IV [Heemkundige en Historische Kring Wondelgem], Wondelgem, 2001, p. 29-55.

LOOTENS (O.), DECLERCQ (G.), BUYS (D.), Aan boerderijen geen gebrek, in :

Jaarboek IV [Heemkundige en Historische Kring Wondelgem], Wondelgem, 2001, p. 56-68.

TRÉFOIS (Cl. V.), De bouw der boerenhoeven in de Zuidelijke Nederlanden,

[Maerlant-bibliotheek, n° III], Antwerpen/Utrecht, 1941.

TRÉFOIS (Cl. V.), Ontwikkelingsgeschiedenis van onze landelijke architectuur,

Sint-Niklaas, 1978.

VAN AVERBEKE (L.), Geschiedenis van Wondelgem, Wondelgem, 1968.